Yaklasik 35 ülkede Prof. Michael Porter ve kurdugu Ortadogu Rekabet Stratejisi Merkezi tarafindan yürütülen rekabetçi sektörleri belirleme çalismalari simdi de Türkiye'de uygulanacak. Kisa adi CAT (Competitive Advantages of Turkey) olan proje çerçevesinde Türk özel sektörü ülkenin rekabetçi sektörlerinin belirlenmesine ve bu sektörlerdeki sorunlarin çözümüne elbirligiyle katkida bulunacak. Özel sektörün gerek parasal, gerekse bilgi paylasimi anlaminda yardim etmesini esas alan proje Türkiye'nin rekabet avantajlarinin gelistirilerek, toplumun yasam standartlarinin yükseltilmesini amaçliyor. Prof. Dr. Porter'in asistani Dr.Asya Rudkovskaya'nin liderliginde 7 kisiden olusan ekip CAT projesi için arastirmalara basladi.

CAT projesi, simdiye degin Türkiye'de yapilan ekonomik strateji arastirmasi projelerinden üç özelligi ile ayriliyor. Birincisi projenin hayata geçirilmesi bir tür imece modeliyle gerçeklestirilecek. Diger farkliliklari ise projenin kapsaminin, mikro ölçekte çözümler üretmeye yönelik olmasi ve önerilerin hayata geçirilmesini de içeriyor olmasi.

Bugüne degin bu tür strateji arastirmalari, belirli bir özel sektör veya kamu kurulusu tarafindan ya kendi ekiplerine ya da disaridan bir ekibe yaptirildi. CAT projesi ise özel sektör kuruluslari ve tek tek isadamlarinin gönüllü destegi ile kar amaci gütmeyen uluslararasi bir kurulusa yaptiriliyor. Uygulanan modelde isadamlari, sirketler ve özel sektör kuruluslari projeye para, fiziki olanak, insan gücü, bilgi ve diger imkanlari ile katkida bulunuyorlar.

Projeyi, "Bu proje, ne tek bir kurulusun, ne de belirli bir sektörün projesi degil, bu bir Türkiye projesi... Bu arastirmadan çikacak sonuçlar, Türkiye'nin rekabet gücünü artiracak ve bu ülkedeki insanlarin yasam standartlarini yükseltecek" sözleriyle tanimlayan projenin fikir öncüleri ve görevlileri, herkesi kendi maddi, sosyal ve entellektüel imkanlari ile çalismalara katkida bulunmaya çagiriyorlar.

CAT projesinin kapsam olarak diger strateji arastirmalarindan farkli yönü ise makro ekonomik önermeler üretmekten çok, sektörler ve isletmeler düzeyinde mikro ekonomik sonuçlar üretmeyi amaçlamasi. Bu arastirma sonucunda, isletmelerin ve sektörlerin hangi ürünlere ve hangi pazarlara agirlik vermeleri gerektigi, üretimde ve pazarlamada hangi araç ve yöntemleri uygulamalari gerektigi gibi tamamen uygulamaya yönelik öneriler ortaya konacak.

CAT projesi, sadece öneriler ortaya koymakla kalmayarak, bunlarin hayata geçirilmesini de içeriyor. Bu nedenle, CAT projesini yürüten ekip, stratejik önermelerini sektörle ilgili kisilerle ayrintili tartismalar sonucu olusturduktan sonra, bunlarin isletmeler tarafindan hayata geçirilmesi sürecinde de yakin bir danismanlik ve yönlendiricilik rolü üstlenecekler.

Proje nasil yürütülecek?

CAT projesi, degisik sektörlerden gelen ve Türklerden olusan bir ekip tarafindan Prof. Porter ve Ortadogu Rekabet Stratejisi Merkezi'nin destegiyle gerçeklestirilecek. Çalisma ekibi, karsilikli bilgi alisveris ortamini yaratmak ve aksiyon planinin uygulanmasi asamasinda gerekli mekanizmalari gelistirmek üzere endüstri liderleri ile yakin temas içinde olacak.

Türkiye'nin önder konumunda olan ve karar mekanizmalarinda etkili isimlerden olusacak bir "üst komite" projeyi yönlendirip destek verecek. Üst komite, proje için gerekli fonun saglanmasinda sorumluluk alacak, projenin ülke genelinde tanitilmasi için faaliyetleri yönlendirecek ve proje ekibinin aksiyon plani ile önerilerinin uygulanmasini saglayacak.

Olusturulan ekip, birinci yilin sonunda, Türkiye'nin ulusal is ortami, alti anahtar endüstrinin sektörel yapi ve baglantilari, rekabet durumlari ve stratejileri konularinda su an geçerli davranis ve algilamalar ile ilgili degerlendirmelerini sunacak. Ekip ayni zamanda Türkiye'nin rekabet gücünün gelistirilmesi ile ilgili detayli önerileri içeren bir aksiyon plani olusturacak ve ikinci yil, bu önerilerin uygulamaya konulmasi üzerinde yogunlasacak.

Kuvvetli sektörler tercih nedeni

CAT Projesi'ni yürüten Dr. Rudkovskaya projede hangi sektörlerin yer alacagi konusunda arastirmalarini sürdürdüklerini belirterek, "Ancak turizm, tekstil, gida ve bankacilik sektörlerinin projede kesinlikle yer almasina karar verdik" dedi. Daha sonra insaat, bilgi teknolojileri ve perakendecilik sektörlerinin de projede yer alabilecegini ifade eden Dr.Rudkovskaya, sektörleri seçerken dikkat ettikleri noktalari söyle siraladi:

"Öncelikle ihracat rakamlarina bakarak, o sektörlerin ticari analizlerini yapiyoruz. Global anlamda rekabetçi, yurtdisinda yüksek talep gören ve yüksek ihracat geliri olan sektörleri tercih ediyoruz. Sektörün uluslararasi alanda bütün dikkatleri o ülkeye çekmesi ve gelecek vaad etmesi de bizim için önemlidir. Kisacasi biz gerçekten kuvvetli olan sektörleri seçiyoruz. O sektörlerin zayif yanlarini tespit edip güçlendirirek, zaten iyi durumda olan bu sektörlere daha fazla pazar payi almalari için itici güç olacagiz."

Dr.Rudkovskaya, bu sektörlerin seçimi sirasinda akademisyenler, isadamlari ve hükümet yetkileleri ile görüs alisverisinde bulunacaklarini belirtti.

Mikro inceleme

Sektörleri mümkün olan en mikro düzeyde incelediklerini kaydeden Rudkovskaya, sözgelimi tekstil sektöründe en rekabetçi ürünü ele alip, iplikten baslayip, boyama, dokuma, dizayna kadar genis bir perspektifte inceleme yaptiklarini söyledi. Rudkovskaya sözlerini söyle sürdürdü:

"Bu ürünü kimlerin ürettigini görmeye çalisiyoruz. Kimler boyuyor, ütülüyor, dizayn ediyor onlara bakiyoruz. Bu sektördeki kuruluslari ve ürünlerin ithalat ve ihracatiyla ilgili mevzuati hazirlayan devlet kuruluslarini da projeye dahil edecegiz. Bu sektöre eleman yetistiren üniversiteler de projede yer alacak. Sektörün neresinde aksaklik varsa onu hep birlikte tespit ederek, bunu gidermek için birlikte çalisacagiz. Biz ele aldigimiz sektörlere katma deger kazandirmayi amaçliyoruz. Üretim ve pazarlama konusunda da danismanlik yapabiliriz. Fakat bizim esas yapmak istedigimiz bu sektöre katma deger saglamak."

Herkes sektörüne sahip çikacak

Dr.Rudkovskaya, herkesin biraraya gelip ülke için projeler gelistirebilecegi bir ortam yaratmak istediklerini kaydetti. Bu konuda ulusal bir konsensüs olusturmayi amaçladiklarini vurgulayan Rudkovskaya "Bunun için özel sektör, hükümet dahil, degisik kesimlerden insanlarin kafa kafaya verip fikir üretmesi gerekiyor. Türkiye'deki en önemli sorunlardan biri de insanlarin birbirleriyle konusmamalari ve birbirlerine güvenmemeleri. Kendilerine de yarar saglayacak ortak bir amaç için çaba gösterme konusunda basarisizlar. Iletisim, güven ve düzenli tartisma eksikligi ülkenin ileriye gitmesinin önündeki en önemli engel. Bu projenin bu tür tartismalarin baslamasina yardimci olacagini umuyoruz. Iste bunun için her kesimden insani bu projeye dahil etmek istiyoruz. Herkes sektörüne ve ülkesine sahip çikacak" diye konustu.

Hükümetin de projeye dahil olmasinin iyi olacagina isaret eden Dr.Rudkovskaya, ancak Porter Teorisi'ne göre hükümetin özel sektöre müdahale etmemesi gerektigini söyledi. Dr.Rudkovskaya söyle konustu:

"Bu proje Türk ekonomisinin hem yerel hem de global anlamda rekabetçi olmasini amaçliyor. Hükümetle isbirligi dönem dönem olacaktir. Ancak bu isbirligi hükümetin özel sektöre müdahale etmeden yardim etmesi seklinde olacak. Sözgelimi hükümet isdünyasi için istikrarli bir ortam yaratmali. Istikrarli ortam çok önemli. Çünkü Türkiye'nin önemli problemlerinden biri de istikrarsizlik."

Projeyi Asya Rudkovskaya yönetecek

Rus asilli olan Dr.Rudkovskaya, Moskova'da bir süre gazetecilik yaptiktan sonra, 1989'da Amerika'ya yerlesti. Amerika'da Diplomasi alaninda master, uluslararasi iliskiler konusunda da Harvard Üniversitesi'nde doktora yapan Rudkovskaya halen Ortadogu Rekabet Stratejileri Merkezi'nde Prof. Dr. Michael Porter'la birlikte çalisiyor. Dr.Rudkovskaya, Türkiye'ye ilk kez 6 yil önce geldi. Öncelikle Türkçe ögrenmeye çalisan Rudkovksaya, bu ziyareti sirasinda Türkiye ve Orta Dogu iliskileri ile Islam konusunda bazi arastirmalar yapti. Daha sonra tekrar Amerika'ya dönen Rudkovskaya CAT projesi gündeme geldiginde Türkiye'yi iyi tanidigi için bu projeyi yönetmekle görevlendirildi. Rudkovskaya, "Türkiye'yi ilk kez 6 yil önce gördügümde çok etkilenmistim. Simdi bu projede görev alarak, bu ülkenin gelisimi için birseyler yapiyor olmak beni çok mutlu ediyor" diyor.

Dr. Yagil Weinberg: Türkiye çok farkli

Ortadogu Rekabet Stratejisi Merkezi Genel Müdürü Dr. Yagil Weinberg, Türkiye'nin bölgesindeki ülkelerle karsilastirildiginda çok daha genis bir potansiyele sahip oldugunun altini çizerek "Türkiye, çok farkli bir ülke" dedi.

Prof. Porter ile yakin temas halinde sik sik Türkiye'ye gelerek projenin yürütülmesine katilacagini söyleyen Weinberger, uluslararasi düzeyde çesitli danismanlik hizmetlerinin yanisira Harvard Üniversitesi'nde de ders veriyor.

Weinberg, birçok ülkede ve sektörde rekabet stratejisi arastirmalari yaptiklari için ellerinde, Türk firmalarinin kendilerini uluslararasi örneklerle karsilastirarak daha iyi çözümler üretmelerine yarayacak genis bir veri bankasi bulundugunu belirtti.

CAT'in sponsorlari

Projenin ana sponsorlari Koç Holding ve Garanti Bankasi. Koç Holding'in genç yöneticisi Ali Koç'un Prof. Dr. Porter'i ikna etmesiyle baslayan CAT için Koç Holding 100 bin dolarlik bir yardimda bulundu. Bunu Garanti Bankasi izledi. Garanti Bankasi da projeye 200 bin dolarlik katkida bulundu. Dr.Rudkovskaya, halen çesitli kuruluslarla sponsorluk için görüsmeleri sürdürdüklerini belirtti. Devlet Planlama Teskilati (DPT) Müstesari Orhan Güvenen ile yaptiklari görüsme sonucu DPT'nin kendilerine veri destegi saglamayi kabul ettigini kaydeden Dr.Rudkovskaya, ISO ile de yakin isbirligi ve destek konusunda bir anlasma yapmak için çalistiklarini, IMKB ile de sponsorluk konusunda görüsmelerin sürdügünü ifade etti. Dr.Rudkovskaya, ayrica Sabanci, ODTÜ ve Koç Üniversitesi'nin stajyerlik programi ile eleman konusunda destek olacagini belirterek, Ipek Cem'in de halkla iliskiler ve tanitim alaninda CAT projesinde rol olacagini sözlerine ekledi.

Projeye nasil destek olunabilir?

• Finansman destegi saglayarak
• Insan kaynagi: Proje için çalisacak olan Milli Takim'da part time ya da full time çalisacak bir eleman görevlendirilebilir.
• Halkla Iliskiler destegi: Türk is dünyasinin dikkatini çekmeye yönelik tanitim çalismalari ve kampanyalar yapilabilir.
• Entellektüel katilim: Projenin gelistirilmesi sirasinda düzenlenecek tartisma toplantilarinda ve beyin firtinasi oturumlarinda önerilerde bulunarak yardimci olunabilir.
• Veri destegi: Veri toplayan belli organizasyonlar verilerini CAT'in milli takimi ile paylasabilirler.
• Iliski saglama destegi: Konu ile ilgili sanayi dünyasindan, hükümetten ve akademik çevrelerden insanlarla baglanti saglama ve önemli organizasyonlarin kapilarini açma konusunda destek olunabilir. Bunun yani sira arastirma ve fon olusturma konusunda karar alma mekanizmalardan randevu alinmasi konusunda da yardim edilebilir.

Projeyi yürütecek uzmanlar

Melih BULU  liderligindeki CAT projesinde Türkiye'den su isimler görev aliyor:

• Melih Bulu
• Aslihan Sadikoglu Kornosor
• Dr. Özlem Öz (Ortadogu Teknik Üniversitesi)
• Dr. Gülcan Ünal (ISO tarafindan görevlendirildi)
• Dr. Giyas Gökkent (Garanti Bankasi tarafindan part-time çalismak üzere görevlendirildi.)
• Jorje Landeros (Cambridge Üniversitesi)

Porter Metodolojisi'nin tarihçesi

"Porter Metodolojisi" dünyanin hem gelismis, hem de az gelismis bölgelerinde 35'in üzerinde ulusal, eyalet ve bölgesel rekabet gücü projesine baz olusturdu. Bu çalismalar, uygulanan ekonomik politikalarda olumlu degisikliklerin önünü açti ve bu ülke veya bölgelerin uluslararasi rekabet gücünün iyilestirilmesi yönünde önemli adimlar atti. Yakin geçmiste Portekiz, Kuzey Irlanda, Güney Amerika ve Hindistan'da projeler yapildi. Su anda, Profesör Porter, yedi Orta Amerika ülkesinin Baskanlarina bir bölgesel program ile ilgili yardimci oluyor.

Merkez (The Center For Middle East Competitive Strategy)

Prof. Dr. Michael Porter tarafindan 1996'da Amerika'da kuruldu. Merkezin baskanligini halen Prof. Porter yürütüyor. Merkezin genel direktörlügünü üstlenmis olan Dr. Yagil Wineberg de birçok uluslararasi kurulusa danismanlik hizmeti veriyor. Merkezin amaci, Ortadogu ve çevresinde bölgenin, endüstriyel rekabet gücünü ve dolayisiyla refah düzeyini artirmak, daha barisçi, istikrarli ve zengin bir ortama kavusmasi için katkida bulunmak. Merkezin Ortadogu'da yaptigi bazi çalismalar söyle:

• Ürdün tekstil endüstrisini canlandirmak için dünyanin önde gelen tekstil ve dizayn okullarindan birinin kurulmasini saglamak.
• Israil limanlarindan ticaret yapan Filistinli isadamlarinin ithalat-ihracat masraflarinin düsürülmesi için Israil güvenlik birimlerinin uyguladigi prosedürlerin iyilestirilmesinde yol göstermek.
• Israil multimedya ve yüksek teknoloji firmalari arasindaki koordinasyonu iyilestirmek üzere Israil Multimedya Kullanicilari Dernegi'ni hayata geçirmek.
• Gübre Üreticileri Dernegi'ni kurarak Ürdün gübre üreticilerinin devletle olan iliskilerindeki pozisyonlarini güçlendirmek.

• Tarim ürünleri üretici ve tüketicilerini biraraya getirerek Gaza'da yeni ürünlerin üretilmesine öncülük etmek.

DPID: (DIA/d090065)

Copyright © 1999 DUNYA Iletisim Ajansi (DIA)